Indonesia Siết Xuất Khẩu Than: Thị Trường Châu Á Lo Ngại Nguồn Cung Biến Động

Kế hoạch của Indonesia buộc toàn bộ hoạt động xuất khẩu than phải đi qua doanh nghiệp quốc doanh đang gây ra làn sóng lo ngại từ giới giao dịch và các công ty khai thác, đúng thời điểm nhu cầu than tại châu Á tăng vọt do gián đoạn nguồn cung LNG.

Indonesia Kiểm Soát Xuất Khẩu Than Qua Doanh Nghiệp Quốc Doanh

Tổng thống Prabowo Subianto vừa công bố chính sách yêu cầu toàn bộ hoạt động xuất khẩu than, dầu cọ và hợp kim sắt phải được thực hiện thông qua doanh nghiệp quốc doanh Danantara Sumberdaya Indonesia (DSI). Mục tiêu chính của chính sách là tăng thu ngân sách nhà nước và ổn định tỷ giá đồng rupiah — vốn đang chịu áp lực mạnh trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu biến động.

Tuy nhiên, động thái này đã ngay lập tức làm dấy lên lo ngại trong cộng đồng đầu tư quốc tế về tính minh bạch và khả năng thực thi của cơ chế mới.

Về thời điểm áp dụng chính sách này, Tổng thống Prabovo Subianto cho biết dự kiến sẽ như sau:

Giai đoạn I: (Quản lý xuất khẩu): Từ ngày 1 tháng 6 đến ngày 31 tháng 8 năm 2026, các công ty phải chuyển giao giao dịch của mình cho các doanh nghiệp xuất khẩu nhà nước. Các doanh nghiệp xuất khẩu nhà nước phải có giao dịch và hợp đồng với tất cả người mua nước ngoài.

Giai đoạn II: (Triển khai thực hiện xuất khẩu): Bắt đầu từ ngày 1 tháng 9 năm 2026: Thực hiện các giao dịch & Hợp đồng với người mua nước ngoài, toàn bộ sẽ do doanh nghiệp xuất khẩu nhà nước thực hiện. Trách nhiệm & quyền hạn liên quan tới xuất khẩu sẽ thuộc về doanh nghiệp nhà nước.

Tại Sao Thị Trường Châu Á Đặc Biệt Lo Ngại?

Indonesia hiện chiếm khoảng 50% thương mại than nhiệt điện toàn cầu — một vị thế không thể thay thế trong chuỗi cung ứng năng lượng khu vực. Sự gián đoạn tại nguồn cung này sẽ tác động trực tiếp đến các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào than nhập khẩu.

Đặc biệt, trong bối cảnh xung đột với Iran gây gián đoạn nguồn cung LNG, các nhà phát điện tại Nhật Bản và Hàn Quốc đang chuyển dịch mạnh sang sử dụng than để bù đắp thiếu hụt năng lượng. Điều này khiến nguồn cung than từ Indonesia trở nên quan trọng hơn bao giờ hết — và bất kỳ sự không chắc chắn nào trong chính sách xuất khẩu đều có thể gây ra biến động lớn trên thị trường.

Giới Doanh Nghiệp Và Giao Dịch Nêu Hàng Loạt Câu Hỏi Chưa Có Lời Giải

Gita Mahyarani, Giám đốc điều hành Hiệp hội Khai thác Than Indonesia, cho biết ngành đang chờ đợi câu trả lời về cách thức hoạt động của hệ thống mới:

“Chúng tôi đã hỏi về tình trạng hợp đồng, cách các nhà giao dịch và hệ thống sẽ vận hành. Chuỗi giá trị của chúng tôi rất rộng. Trước tiên, chúng tôi cần hiểu DSI nằm ở đâu trong chuỗi này.”

Ramli Ahmad, Chủ tịch kiêm CEO Công ty Khai thác Than Ombilin Energi, nhấn mạnh hai điểm mờ lớn: cơ chế định giá và rủi ro hậu cần. Đặc biệt, ông chỉ ra rằng vẫn chưa rõ liệu các nhà khai thác sẽ được thanh toán bằng đô la Mỹ hay đồng rupiah — một câu hỏi sống còn khi đồng nội tệ đang biến động mạnh.

Chính Sách Kép: Kiểm Soát Xuất Khẩu Và Giữ Lại Ngoại Tệ

Song song với việc áp dụng cơ chế DSI, Indonesia cũng ban hành quy định mới yêu cầu các doanh nghiệp xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên giữ lại 100% nguồn thu ngoại tệ tại các ngân hàng quốc doanh, có hiệu lực từ ngày 1/6/2025.

Trong giai đoạn chuyển tiếp tối đa ba tháng, hoạt động kinh doanh vẫn tiếp tục bình thường, nhưng toàn bộ giao dịch sẽ được DSI giám sát. Quỹ đầu tư quốc gia Indonesia — đơn vị chủ quản của DSI — cam kết tôn trọng các hợp đồng xuất khẩu hiện có, song có thể đàm phán lại đối với những hợp đồng có mức giá thấp hơn chuẩn toàn cầu.

Phản Ứng Từ Các Nhà Giao Dịch Quốc Tế

Piero Marzi, nhà giao dịch than của Công ty Coeclerici (Italia) có văn phòng tại Việt Nam, cảnh báo rằng các biện pháp kiểm soát mới có thể đẩy giá than tăng cho bên nhập khẩu và gây gián đoạn một số lô hàng trong ngắn hạn.

Vasudev Pamnani, Giám đốc iEnergy Natural Resources (Ấn Độ), bày tỏ lo ngại về tính pháp lý của các hợp đồng dài hạn đã ký kết với các nhà xuất khẩu Indonesia:

“Cho đến khi các quy định được thiết lập vững chắc và thực thi nhất quán, thị trường sẽ khó có thể định giá hoặc lên kế hoạch ứng phó với bất kỳ thay đổi nào.”

Nhận Định và Triển Vọng

Chính sách siết xuất khẩu than của Indonesia phản ánh xu hướng tài nguyên hóa chủ quyền — khi nhiều quốc gia xuất khẩu tài nguyên tìm cách kiểm soát chặt hơn chuỗi giá trị để tối đa hóa lợi ích kinh tế trong nước. Tuy nhiên, sự thiếu rõ ràng về cơ chế thực thi đang tạo ra khoảng trống rủi ro lớn cho cả nhà xuất khẩu lẫn nhập khẩu.

Trong ngắn hạn, thị trường than châu Á có thể đối mặt với biến động giá và nguồn cung cho đến khi Indonesia công bố khung pháp lý hoàn chỉnh cho DSI.

Theo Thương vụ Việt Nam tại Indonesia, việc thay đổi chính sách quản lý bất ngờ cùng với mô hình doanh nghiệp xuất khẩu nhà nước chưa được hình thành rõ ràng dự báo sẽ gây những gián đoạn nhất định hoạt động thương mại của các giao dịch mua bán than, dầu cọ đặc biệt trong giai đoạn chuyển giao mô hình quản lý tại Indonesia. Trên cơ sở đó, thương vụ khuyến nghị các doanh nghiệp nhập khẩu than, dầu cọ của Việt Nam có giao dịch mua bán nhóm hàng có liên quan với Indonesia cần nhanh chóng chủ động làm việc, rà soát với đối tác Indonesia, các đối tác khác có liên quan về ngân hàng, bảo hiểm, giám định… liên quan các hợp đồng giao dịch hiện có, để ưu tiên đảm bảo, tránh gián đoạn nguồn cung trong giai đoạn chuyển giao tại Indonesia, thường xuyên theo dõi cập nhật thông tin thị trường đồng thời xem xét đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung khác ngoài Indonesia (nếu phù hợp) để  dự phòng khả năng có thể xảy ra gián đoạn nguồn cung trong giai đoạn chuyển tiếp do sự thay đổi chính sách này của Indonesia.

Nguồn: https://www.tinnhanhchungkhoan.vn/;

https://moit.gov.vn/tin-tuc/indonesia-se-thuc-hien-chinh-sach-doc-quyen-nha-nuoc-xuat-khau-than-dau-co.html

Tham Khảo Các Loại Nhiên liệu Lò Hơi tại công ty Năng Lượng việt ân